Farsnews | از ملی‌شدن صنعت نفت تا مدیریت تنگه هرمز؛ تداوم یک منطق حقوقی

۲۹ اسفند ۱۳۲۹ در تاریخ معاصر ایران نقطه عطفی در تثبیت حاکمیت ملی بر منابع طبیعی به شمار می‌آید. در این روز، پس از سال‌ها اعتراض سیاسی و حقوقی نسبت به امتیازات نفتی اعطا شده به شرکت‌های خارجی، مجلس شورای ملی و مجلس سنا قانون ملی‌شدن صنعت نفت را تصویب کردند؛ قانونی که بر اساس آن اکتشاف، استخراج و بهره‌برداری از نفت در سراسر کشور در اختیار دولت ایران قرار گرفت و پایان سلطه شرکت نفت انگلیس و ایران اعلام شد. این اقدام نه صرفاً یک تصمیم اقتصادی، بلکه تلاشی برای احیای استقلال و حاکمیت ملی بر مهم‌ترین منبع ثروت کشور بود.ملی‌شدن صنعت نفت علاوه بر پشتوانه حقوق داخلی، با اصول پذیرفته‌شده حقوق بین‌الملل نیز سازگار بود. در حقوق داخلی، این اقدام مبتنی بر قانون مصوب مجالس قانون‌گذاری کشور و اصل حاکمیت دولت بر منابع طبیعی سرزمین خود بود. در سطح حقوق بین‌الملل نیز اصل «حاکمیت دائمی ملت‌ها بر منابع طبیعی» که بعدها در اسناد متعدد بین‌المللی و به‌ویژه قطعنامه ۱۸۰۳ مجمع عمومی سازمان ملل درباره حاکمیت بر منابع طبیعی تثبیت شد، حق دولت‌ها برای کنترل و بهره‌برداری از منابع طبیعی خود را به رسمیت می‌شناسد. از این منظر، ملی‌شدن نفت در ایران نمونه‌ای از اعمال مشروع حاکمیت اقتصادی یک دولت محسوب می‌شود.امروز و در شرایطی که منطقه شاهد جنگی است که از سوی رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا علیه ایران آغاز شده است، اهمیت راهبردی منابع انرژی ایران بار دیگر آشکار شده است.