گفتمان اقتصادی رهبر شهید و جریان پرنفوذ مقابل آناز حدود ۳۰ سال پیش که رهبر شهید، تبیین گفتمان اقتصادی خود را شروع کردند، دو دیدگاه درباره مسیر پیشرفت و موفقیت اقتصاد ایران ایجاد شده که در این مدت با هم در تقابل بوده اند. 1️⃣نگاه اول که ریشه در آموزه های دانشگاهی در ایران دارد و بر مقررات و دیوان‌سالاری ایران حاکم است، میگوید اقتصاد ایران برای موفق شدن باید بخشی از زنجیره ارزش تولید جهانی شود و برای تحقق این هدف، چاره‌ای نداریم جز اینکه ازنظر قدرت برتر جهان، بازیگر هنجارپذیر و مؤدبی باشیم تا آمریکا به شرکتهای بین المللی اجازه دهد به ایران فناوری بدهند و در ایران سرمایه‌گذاری کنند تا با تولید برندهای برتر جهانی در ایران، اشتغال ایجاد شود. طبعا بدون اشتغال و تولید، ایران قوی نمی‌شود.2️⃣نگاه دوم که در واقع نگاه گفتمان اقتصادی رهبر شهید است، میگوید: راه پیشرفت و موفقیت اقتصاد ایران، تلاش علمی، دستیابی به فناوریهای برتر و تولید و صادرات محصولات مرغوب دانش‌بنیان است. تنها مسیر ثروتمند و قدرتمند شدن ایران همین است، چراکه ثروت و قدرت، تنها از دانش و فناوری بدست می آیند و چون صاحبان فناوری، هیچگاه فناوری برتر را به دیگران نمیدهند، پس ناچاریم خودمان با اتکا به نیروهای انسانی و ظرفیتها و فرصتهایمان، دانش و فناوری برتر را بدست بیاوریم. این به معنی انزوا و دیوار کشیدن دور کشور نیست، طبیعتا برای رسیدن به لبه فناوری نباید چرخ را از اول اختراع کرد، بلکه باید تاحد ممکن از همکاری و دانش دیگران بهره برد و به لبه فناوری رسید.
دال مرکزی گفتمان اول را میتوان «وابستگی اقتصادی» و گفتمان دوم را میتوان «استقلال اقتصادی» دانست.در گفتمان استقلال اقتصادی، «ایرانی می تواند» با تلاش علمی، به مرزهای دانش و فناوری برسد به همین دلیل رهبر شهید بر ترویج دانش آنقدر تاکید داشتند و دستیابی به فناوری های برتر را آنطور مجدانه تشویق می کردند. «گفتمان وابستگی»، این حرف رهبرشهید را قبول نداشت. از نظر آنها، فناوری برتر، خاص کشورهای پیشرفته غربی است و ایران نمیتواند بدون هماهنگی و اجازه غربی ها وارد آن حیطه ها شود. در گفتمان وابستگی، اختراع (invention)، کارویژه انحصاری آمریکا و حداکثر انگلیس است و «ما نمی‌تونیم» اختراع کنیم چون سرمایه و توانش را نداریم. ما حتی توان نوآوری (innovation) هم نداریم چون نوآوری با حمایت صاحبان فناوریهای پیشتاز قابل اجرا و اعمال است. ما خیلی همت کنیم، می‌توانیم تقلید (imitation) کنیم یعنی محصولی شبیه آنچه غربی ها ساخته اند را کپی کنیم که آنهم اگر در زنجیره ارزش و فروش شرکتهای بین المللی نباشد، اشتباه و غیر اقتصادی است. بر اساس این دیدگاه، دستاوردهای هسته ای، نانو، بیو و فضایی ایران، ارزشی ندارند چون بدون اجازه غرب بدست آمده اند و بهتر است زودتر از شرشان راحت شویم چون با وجود آنها، غرب در ایران سرمایه گذاری نخواهد کرد به همین دلیل هم بدنه تکنوکرات دولت، دستاوردهای هسته ای را بی اهمیت میداند و به محصولات دانش بنیان ایرانی در فناوری های برتر، پوزخند میزند. البته خود آمریکا در تقابل با «گفتمان استقلال» به تمسخر و تقبیح رسانه ای اکتفا نمیکند.
محقق نشدن این گفتمان و دست نیافتن ایران به فناوری های برتر برای آمریکا چنان مهم هستند که برای مقابله با آن حتی حاضر است به ترور دانشمندان و بمباران دانشگاه ها و پژوهشگاه های فنی متوسل شود. کاری که در جنگ 40 روزه بدون رودرباستی انجام داد. از نظر «گفتمان وابستگی»، فناوری را فقط میشود وارد کرد و باید با غرب دشمنی و لجبازی نکنیم تا به ما فناوری بدهد. نکته جالب اینکه آموزه و توصیه اصلی گفتمان وابستگی، یعنی «انتقال فناوری و مونتاژ تحت لیسانس و اجازه شرکتهای بزرگ غربی»، ده ها سال در صنعت لوازم خانگی و خودروسازی ایران اجرا شده و عملاً شکست‌خورده است. دلیل این شکست روشن است، چراکه کشورهای صاحب فناوری، فناوری برتر و آینده را به کسی انتقال نمیدهند. فناوری برتر، «کلید هژمونی غرب» است. کشورهای صاحب فناوری در بهترین حالت، حداکثر فناوری روز را به دیگران انتقال میدهد و محصول این انتقال فناوری تا بخواهد به بازار برسد، صاحب فناوری، محصول جدیدتر و بهتری را وارد بازار میکنند. این داستان برای ما آشناست و سالهاست آنرا زندگی کرده ایم. یک مثال: شرکت پژو اواخر دهه ۶۰ به ایران فناوری پژو ۴۰۵ را به اصطلاح انتقال داد، اما کمی بعد از ورود 405های مونتاژ ایران به بازار، شرکت پژو، ۲۰۶ را وارد بازار ایران کرد. ما فناوری 206 را مطالبه کردیم و خواستار انتقال آن به ایران شدیم. پژو، لیسانس ۲۰۶ را هم داد اما کمی بعد از ورود 206 های مونتاژ ایران به بازار، شرکت پژو، 2008 را وارد بازار ایران کرد و همین‌طور خودروسازی ایران را تشنه و وابسته نگه داشت. عین همین اتفاق در صنعت وابسته لوازم خانگی هم اتفاق افتاده و محصولات خانگی ایرانی همیشه از نظر کیفیت و فناوری یک نسل از محصولات ژاپنی و اروپایی عقب تر بوده اند.
دلیلش هم روشن است چون صاحبان فناوری، دانش و لبه فناوری را همیشه برای خودشان نگه می‌دارند.از نگاه «گفتمان وابستگی»، در تقسیم کار جهانی، نقش اقتصادی ایران، صادرات نفت و مواد خام و واردات یا حداکثر مونتاژ تولیدات کشورهای غربی دیده شده و ایران در تمکین به حرف ابرقدرت جهان، باید به این نقش تن دهد و از آن لذت ببرد مثل زمان قبل از انقلاب. رهبر شهید، این نقش کارگری برای ایران را قبول نداشتند. این نقش، کاملا مغایر «گفتمان اقتصادی رهبری» است چراکه بخش اعظم ارزش افزوده تولید، در فناوری است. رهبر شهید میگفتند ایرانی، باهوش و تواناست و نباید به سهم کوچک کارگری از ارزش افزوده تولید، اکتفا کند. از نظر ایشان، ایرانی میتواند سهم بزرگتری از ارزش افزوده تولید را که متعلق به مالک فناوری است بدست بیاورد و باید برای گرفتن این سهم، تلاش کند و حتی بجنگد. برای تقریب به ذهن، یک گوشی 100 میلیونی را در نظر بگیرید. پولی که بابت این گوشی پرداخت می‌کنید بابت چیست؟ مواد اولیه شامل مشتی پلاستیک و فلز و شیشه که شاید ارزشش یک میلیون هم نباشد، دستمزد کارگر که فرض کنیم 4درصد ارزش گوشی است، سرمایه ای که صرف خرید ماشین آلات شده که آن هم حداکثر 10درصد ارزش گوشی است و مهمتر و گرانتر از همه، دانشی که این مواد اولیه را به محصولی 100میلیونی تبدیل میکند و 85درصد سهم ارزش آنرا برای خود برمیدارد. گفتمان اقتصادی رهبر انقلاب (استقلال اقتصادی یا اقتصاد مقاومتی) میگوید ایرانی نباید به سهم 4 درصدی از تولید (نیروی کار) راضی باشد، ایرانی باهوش و تواناست و باید با تلاش علمی، به سهم 85درصدی (فناوری) برسد.
«گفتمان وابستگی» این حرف را تمسخر میکند و میگوید: واقع بین باشیم، مانمیتوانیم به فناوری پیشرفته دست پیداکنیم این محصولات نانو و بیو و هسته ای هم که درست کرده اید، شوخی است. پس بجای گلاویز شدن با آمریکا، با او دوست شویم تا در ایران سرمایه‌گذاری کند و به همان سهم کارگری 4درصدی برسیم. از نگاه «گفتمان وابستگی»، بستن تنگه هرمز، غیرممکن است چون خلاف نظر و منافع آمریکاست و ما نمی توانیم چنین کاری انجام دهیم. اگر هم در جنگ 40 روزه چنین کاری کردیم، به این دلیل بود که آمریکا نخواست یا برایش نصرفید مقابله کند پس لازم است تنگه را بازنگهداریم و باعث ناراحتی آمریکا نشویم تا اجازه دهد برندهای بین المللی در ایران سرمایه گذاری و برایمان اشتغال ایجاد کنند.گفتمان وابستگی که جریان غالب در اقتصاد ایران را تشکیل میدهد، در محتواهای آموزشی دانشگاه‌ها مسلط است و دانش‌آموخته هایش، نهادهای حاکمیتی، رسانه‌ها، قوانین، مقررات و دیوان‌سالاری حاکم بر دولت ایران را شکل می‌دهند. این گفتمان نهادهای ثروت، نظیر صنایع بزرگ، شرکتهای انرژی و معادن و ارتباطات را هم در اختیار دارد و با خرج هنگفت پول در رسانه ها، سعی میکند، با نیت خیر «پیشرفت ایران از مسیر وابستگی»، گفتمان استقلال را شکست دهد و از میدان بیرون کند.گفتمان اقتصادی رهبر شهید، بجز تلاشهای شخص ایشان و دو سه تلاش پراکنده، هرگز بطور عمیق، تبیین نشد. رسانه ملی در حد حک شعار سال در گوشه تصویر شبکه ها در روزهای اول هر سال به آن پرداخت و سازمانهای حکومتی هم در حد نوشتن شعار سال در بالای سربرگها. برعکس، «گفتمان وابستگی» از زمان قاجار در ایران سابقه داشته و تا مغز استخوان تکنوکرات ایرانی نفوذ کرده است.
هرچه صداوسیمای تحت نظر رهبری، در تبیین «گفتمان استقلال» کوتاهی و تعلل میکند، جریان قدرت و ثروت حاکم بر اقتصادایران، برای ترویج «گفتمان وابستگی»، با جدیت هزینه و کار میکند. مجلات گرانقیمت و سایتهای پر از تبلیغات را از این زاویه با دقت تماشا کنید.رهبر شهید تا آخرین روزهای عمرشان «گفتمان استقلال» را تبیین و همه را تشویق می‌کردند و جسارت می‌دادند با دستیابی به دانش و فناوری، محصولات دانش بنیان مرغوب ایرانی تولید کنند تا ایران قوی شود. اشاره به سلاحی که میتواند ناو آمریکایی را به قعر دریا بفرستد، در آخرین سخنرانی عمومی شان، تاکید بر همین مفهوم بود.❌جریان غالب بر رسانه های اقتصادی که از «گفتمان وابستگی» تغذیه میشود، این متن را به چالش خواهد کشید با این ادعا که اینها میخواهند چرخ را از نو اختراع کنند و دور ایران دیوار بکشند و... ✅همینجا پاسخ شان را میدهم:برونگرایی و صادرات محصولات دانش بنیان، رکن گفتمان اقتصادی رهبر شهید است که در سیاستهای کلی «اقتصادمقاومتی» هم تبیین شده، «گفتمان وابستگی» عادت دارد به گفتمان رقیب، صفات و برچسبهای ناهنجار بچسبانند آنرا مسخره کند تا ترویج گفتمان استقلال اقتصادی، پرهزینه باشد. اکنون که رهبرمان شهید شده، کمترین ادای دین به آن بزرگوار این است که بدون ترس از تمسخر و تخطئه و ملامت، گفتمان اقتصادی آن رهبر شهید را تبیین و اجرای آن را پیگیری کنیم.
20:17 - 28 June 2026